Tại cuộc Họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 tổ chức ngày 6/9, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đoàn Thái Sơn cho biết: lạm phát cơ bản trong thời gian qua duy trì trên mức 3%. Đây là chỉ số đáng lo ngại, vì thông thường, ngưỡng 3% đã được coi là dấu hiệu cảnh báo trong điều hành chính sách.
Theo ông, nguyên nhân đến từ cả trong nước lẫn quốc tế. Bên ngoài, áp lực lạm phát toàn cầu vẫn rất lớn, giá năng lượng, nguyên vật liệu, cùng những biến động khó lường của thị trường thế giới khiến chi phí sản xuất và nhập khẩu tăng mạnh. Trong nước, giá thuê nhà và chi phí ăn uống ngoài gia đình tăng nhanh, cộng thêm giá vàng cùng một loạt mặt hàng Nhà nước quản lý được điều chỉnh, đã tạo thêm gánh nặng cho lạm phát.
Mặc dù tỷ lệ lạm phát trong tháng 8 chỉ đạt mức 3.24% và vẫn còn cách xa mục tiêu lạm phát 5% mà Chính phủ đề ra từ đầu năm. Nhưng liệu đây có phải là một yếu tố đáng lo ngại cho sự phục hồi của nền kinh tế ? Hãy cùng Thành tìm hiểu trong video hôm nay nhé
Lạm phát (inflation) là tình trạng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế tăng lên một cách liên tục theo thời gian, dẫn đến sự mất giá của đồng tiền.
Sự mất giá này thường đến từ 2 nguyên nhân là do chi phí đẩy – chi phí sản xuất hàng hóa tăng lên khiến giá hàng hóa thành phẩm tăng theo và do cầu kéo – nhu cầu về hàng hóa tăng lên sẽ kéo giá tăng theo.
Nói về việc nhu cầu tiêu dùng tăng lên thì thông qua chỉ số tiêu dùng về Bán lẻ hàng hóa cũng như Dịch vụ lưu trú, ăn uống vẫn đi ngang từ cuối năm 2023 cho đến nay. Cho dù năm chúng ta đã trải qua 2 kỳ nghỉ Lễ lớn là 30/4 – 1/5 và 2/9 kèm nhiều hoạt động quan trọng với quy mô lớn chưa từng có.
Chưa kể đến việc, tăng trưởng tiêu dùng trong nước vẫn ghi nhận mức thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch
Qua đó có thể thấy cầu kéo hay nhu cầu tăng không phải là nguyên nhân chính tác động đến lạm phát ở thời điểm hiện tại.
Còn nói về chi phí đẩy thì chúng ta sẽ dự vào Chỉ số PPI hay còn gọi là Chỉ số giá sản xuất là thước đo mức độ biến động giá cả của hàng hóa được sản xuất và bán ra bởi các nhà sản xuất và nhà nhập khẩu ở thị trường sơ cấp. Nó là một chỉ báo quan trọng về lạm phát, phản ánh chi phí sản xuất và chi phí đầu vào, từ đó có thể dự báo xu hướng lạm phát giá tiêu dùng trong tương lai.
Chỉ số PPI Dịch vụ ghi nhận đà tăng mạnh kể từ khi có dấu hiệu tạo đáy vào cuối năm 2024. Đối với PPI Công nghiệp tiếp tục ghi nhận đà tăng mạnh sau khi tạo đáy vào quý 3/2023
Sở dĩ 2 chỉ số này ghi nhận đà tăng tích cực như vậy là do chi phí hàng hóa nhập khẩu tăng lên. Áp lực tăng này chủ yếu đến từ việc tỷ giá liên tục tăng kể từ năm 2023 cho đến nay.
Việc tỷ giá tăng liên tục cũng đến từ nhiều nguyên nhân cả trong nước lẫn quốc tế nhưng chủ đạo vẫn đến từ trong nước khi Chính phủ đã phải chấp nhận hy sinh tỷ giá để giữ mặt bằng lãi suất ở mức thấp nhằm hỗ trợ nền kinh tế trong 2-3 năm trở lại đây.
Thêm vào đó, khi xét chi tiết về cấu phần CPI qua các năm thì chúng ta có thể thấy Chi phí ăn uống, Giá nhà ở & Vật liệu xây dựng, Giáo dục và Dịch vụ Y tế, Chi phí sinh hoạt như điện, nước đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu CPI của Việt Nam. Cơ cấu này sẽ khác nhau ở từng quốc gia và sẽ thay đổi theo diễn biến vi mô, vĩ mô theo từng thời kỳ.
Điển hình cách đây 3 năm khi giá dầu tăng cao thì Chi phí Giao thông chiếm hơn 50% CPI của cả nước. Trong khi ở thời điểm hiện tại, khi giá xăng dầu hạ nhiệt thì chi phí này lại chiếm tỷ trọng không đáng kể.
Cụ thể hơn, Giá nhà ở & Vật liệu xây dựng liên tục ghi nhận đà tăng mạnh trong 3 năm vừa qua. Giá nhà ở được Thành đề cập đến ở đây chưa bao gồm giá thuê nhà và nếu tính thêm giá thuê nhà thì CPI có thể sẽ cao hơn rất nhiều.
Vì thực tế khi giá nhà không có dấu hiệu hạ nhiệt hay không có chính sách hỗ trợ thì người tiêu dùng sẽ có xu hướng chuyển từ mua sang thuê. Từ đó, dẫn đến nhu cầu thuê tăng cao và bằng chứng thực tế là giá thuê nhà tại các thành phố lớn như HCM, HN vẫn liên tục tăng.
Chưa kể đến việc giá thuê mặt bằng kinh doanh cũng sẽ tăng theo và tất cả chi phí này đều sẽ được cộng vào giá hàng hóa mà người tiêu dùng tiếp cận. Vậy nên mặt dù số liệu ghi nhận chỉ hơn 3% nhưng phần lớn người tiêu dùng đều cho rằng giá cả đã tăng cao hơn gấp nhiều lần so với số này và hiện tượng này được gọi là lạm phát kỳ vọng.
Bên cạnh giá nhà thì giá điện cũng ghi nhận đà tăng bình quân khoảng 5% từ 10/5/2025 và trong 10 năm vừa qua thì giá điện đã trải qua 2 sóng tăng mạnh là giai đoạn 2018-2019 và từ 2022 cho đến nay.
Đối với Chi phí Giáo dục đã ghi nhận đà tăng đáng kể trong tháng 8/2025 và đà tăng tăng này dự kiến sẽ còn tiếp diễn trong 1-2 tháng tới vì đây là thời điểm học sinh, sinh viên nhập học nên chi phí sẽ có xu hướng tăng đáng kể. Đây cũng là yếu tố mùa vụ của chi phí dành cho Giáo dục qua các năm
Cuối cùng là chi phí Dịch vụ Y tế tiếp tục ghi nhận đà tăng mạnh và chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu CPI kể từ sau Đại dịch Covid-19 cho đến nay.
Mặc dù chi phí tăng đáng kể nhưng thu nhập của người dân lại giảm thông qua số liệu thu nhập bình quân của người lao động trong quý 2/2025 giảm nhẹ so với ba tháng đầu năm. Và tăng trưởng thu nhập sau khi loại bỏ đi lạm phát cũng ghi nhận mức thấp hơn so với giai đoạn trước Đại dịch.
Cũng chính từ yếu tố này sẽ khiến người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu dẫn đến tình trạng chỉ số tiêu dùng liên tục đi ngang và nguyên nhân lạm phát đến từ cầu kéo là không khả thi.
Điều này được chứng minh thông qua chỉ số tiêu dùng tư nhân trên GDP tiếp tục lao dốc từ năm 2022 cho đến nay chỉ chiếm khoảng 50% trong khi phần lớn ở các nước mới nổi trong khu vực Đông Á như Việt Nam lại ghi nhận đà tăng và duy trì trên 60%.
Với việc thu nhập giảm nhưng CPI âm thầm tăng như thế này thì về lâu dài sẽ ảnh hưởng rất lớn đế sự phục hồi của nên kinh tế khi nhu cầu chi tiêu được thắt chặt thì cũng sẽ ảnh hưởng nặng nề đến tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước cũng như thu hút đầu tư đến từ dòng vốn ngoại.
Ngoài ra, khi tính kèm lạm phát với sự mất giá của VND thì con số này đã lên đến 7% khi tính đến thời điểm hiện tại. Với yếu tố này cũng ảnh hưởng nhiều đến việc tiêu dùng hàng nhập khẩu vào Việt Nam và cũng sẽ ảnh hưởng đến thương mại quốc tế giữa Việt Nam với các nước.
Sau cùng khi lạm phát tăng cao thì dòng tiền sẽ có xu hướng dịch chuyển từ tiết kiệm sang các kênh đầu tư khác như Vàng, Chứng khoán hay Ngoại hối. Điển hình như giá Vàng và Chỉ số Vnindex đã tăng hơn 40% từ đầu năm cho đến nay. Từ đó cũng phần nào sẽ ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của các ngân hàng cũng như tính thanh khoản trong nền kinh tế.
