Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa khiến thị trường chao đảo khi tuyên bố sẽ áp thuế 100% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, bắt đầu từ ngày 1/11/2025.
Đây là bước đi đáp trả việc Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm – nhóm nguyên liệu quan trọng dùng trong công nghệ cao và quốc phòng. Trung Quốc hiện chiếm 90% thị phần đất hiếm toàn cầu, cung cấp cho hàng loạt ngành như smartphone, xe điện, máy bay, radar quân sự…
Ông Trump gọi động thái của Bắc Kinh là “rất gây hấn”, đồng thời cho biết Mỹ sẽ kiểm soát xuất khẩu với toàn bộ phần mềm quan trọng để ngăn Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ.
Thời điểm nhạy cảm: Ngay trước thềm APEC 2025
Việc chọn thời điểm 1/11 để áp thuế không hề ngẫu nhiên – nó diễn ra ngay trước Hội nghị Cấp cao APEC tại Hàn Quốc, nơi ông Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau.
Sau khi tung “đòn thuế”, ông Trump tuyên bố “không có lý do gì để gặp ông Tập nữa”, nhưng sau đó lại nói rằng vẫn để ngỏ khả năng gặp nếu tình hình thuận lợi.
Đây có thể là chiến thuật mặc cả quen thuộc của ông Trump – tạo sức ép tối đa để có lợi thế trên bàn đàm phán.
Tình huống “ăn miếng trả miếng” giữa hai cường quốc – Trung Quốc kiểm soát đất hiếm, Mỹ đánh thuế 100% – làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy thương mại mới, có thể đảo ngược tiến trình hòa hoãn từ giữa năm.
Tuy nhiên, giới đầu tư cũng hiểu rằng ông Trump thường “đe dọa lớn rồi hạ nhiệt dần”, như câu nói vui trong giới tài chính:
“TACO – Trump Always Chickens Out” (Trump luôn “chùn bước” vào phút cuối).
Do đó, nhiều khả năng hai bên sẽ tìm cách hạ nhiệt căng thẳng trước hoặc ngay sau APEC.
Cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều không muốn chiến tranh thương mại leo thang:
– Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại.
– Mỹ thì không thể để lạm phát và chứng khoán lao dốc ngay trước bầu cử.
Tác động tới Việt Nam: Ổn định hơn nhiều người nghĩ
Đòn thuế lần này chỉ nhắm trực tiếp vào Trung Quốc, nên Việt Nam không bị ảnh hưởng trực tiếp.
Ngược lại, Việt Nam có thể hưởng lợi khi nhiều doanh nghiệp quốc tế tiếp tục chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc để tránh rủi ro thuế.
Những năm qua, Việt Nam đã trở thành điểm đến thay thế tiềm năng, thu hút đầu tư mới và đơn hàng sản xuất xuất khẩu.
Tuy nhiên, cần lưu ý một vài rủi ro:
– Nếu xung đột Mỹ – Trung leo thang mạnh, cầu tiêu dùng toàn cầu có thể giảm.
– Trung Quốc là đối tác thương mại lớn của Việt Nam, nên tăng trưởng chậm lại ở nước này vẫn có thể ảnh hưởng tới xuất khẩu, nông sản và du lịch.
Dù vậy, trong trung và dài hạn, Việt Nam vẫn được đánh giá là quốc gia hưởng lợi từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, nhờ vị thế trung lập, chi phí cạnh tranh và môi trường đầu tư ổn định.
Nhà đầu tư cần làm gì lúc này?
– Bình tĩnh quan sát phản ứng của thị trường quốc tế, tránh hành động theo cảm xúc.
– Theo dõi sát cuộc gặp APEC cuối tháng 10 – đây có thể là “cú đảo chiều tâm lý” nếu Mỹ – Trung hạ nhiệt.
– Tập trung vào doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là các nhóm hưởng lợi từ đầu tư công, tiêu dùng nội địa và xuất khẩu sang Mỹ – châu Âu.
Tóm lại
Đòn thuế 100% của ông Trump mang tính răn đe nhiều hơn là khởi đầu một cuộc chiến mới.
Chừng nào căng thẳng chưa vượt tầm kiểm soát, Việt Nam vẫn ở vị thế an toàn và có cơ hội hưởng lợi từ sự dịch chuyển thương mại toàn cầu.
Nhà đầu tư Việt nên nhìn thông tin này như một “cơn gió ngược nhẹ”, chứ không phải cơn bão.
